ณ รอยต่อของศักราชปีเก่า – ปีใหม่

ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ 24 ธันวาคม 2017

ในชั่วโมงวิชาชีววิทยา สมัยมัธยม หัวข้อการเรียนรู้ที่ผู้เขียนสะดุดใจ คือ วงจรชีวิต  การเปลี่ยนผ่านช่วงวัยของแมลงที่เริ่มต้นจากไข่ มาเป็นตัวหนอน ตัวหนอนสะสมอาหารจนเข้าสู่ภาวะดักแด้ แล้วเมื่อถึงเวลาดักแด้ก็จะฟักตัวกลายมาเป็นตัวเต็มวัยที่พร้อมออกหาคู่เพื่อผสมพันธุ์ วางไข่แล้วตัวมันก็ตายจากไป    วงจรชีวิตของแมลงทำให้เรานึกถึงการเปลี่ยนผ่านของแต่ละช่วงวัย เหมือนกับมนุษย์ที่เริ่มแรกด้วยวัยทารก เด็กน้อย วัยรุ่น วัยผู่ใหญ่ วัยชราและตายจากไป

แต่ละช่วงปีที่ผ่านไป จึงหมายถึงเส้นทางชีวิตที่เคลื่อนผ่านไปจากภาวะหนึ่งไปสู่อีกภาวะหนึ่ง ในปรัชญาจีนมีการจัดแบ่งช่วงวัยออกเป็นระยะทุก ๒๐ ปี โดย ๒๐ ปีแรกคือ ช่วงเวลาของการเรียนรู้ รับสิ่งต่างๆ เข้ามาในตัว เรารับการเลี้ยงดู การโอบอุ้มจากพ่อแม่ คนรอบตัว การศึกษาจากครูอาจารย์ ฝึกฝนเรียนรู้ประสบการณ์ต่างๆ ในฐานะผู้เยาว์   ช่วงอายุ ๒๐-๔๐ ปี เป็นช่วงเวลาของการได้เผชิญโลก เผชิญชีวิตเปรียบเหมือนการได้ทดลองชีวิตในภาคสนาม ลองผิดลองถูก ศึกษาประสบการณ์กับชีวิตในโลกรอบตัวได้ทดลองเรียนรู้จากภาคสนาม ในชีวิตจริง ในบริบทที่ไม่ใช่แบบเดิม

แต่ละช่วงปีที่ผ่านไป หมายถึงเส้นทางชีวิตที่เคลื่อนผ่านไป จากภาวะหนึ่งไปสู่อีกภาวะหนึ่ง

ช่วงอายุ ๒๐ ปีถัดมา  ๔๐-๖๐ ปี ถือเป็นช่วงที่เรามีประสบการณ์เคี่ยวกรำ เป็นช่วงเวลาของการมีความพร้อมในการสร้างการเปลี่ยนแปลงให้กับโลก ให้กับสังคมรอบตัว เป็นช่วงเวลาของการเปลี่ยนผ่านจากต้นอ่อนกลายมาเป็นดอกไม้พืชผลที่เบ่งบาน และช่วง ๒๐ ปีถัดมาคือ ๖๐-๘๐ ปี ก็เป็นช่วงเวลาของการได้ส่งมอบผลผลิต ดอกผลที่ได้สร้างสรรค์และสั่งสมมา  ได้ส่งมอบผลผลิต มรดกก่อนที่จะลาลับจากโลกนี้ไป

และหากเราทำความเข้าใจเส้นทางในช่วงชีวิตของเหล่าตัวเอกในนิทาน ในวรรณกรรม ในเรื่องเล่าต่างๆ เราจะพบว่าเรื่องราวชีวิตของพวกเขานั้นก็มีแบบแผนเส้นทางชีวิตบางอย่างอยู่  คือ เป็นการเดินทางเพื่อทำภารกิจสำคัญและส่งมอบผลสำเร็จสู่สังคม สู่โลก สู่คนรุ่นถัดไป  แบบแผนชีวิตของบรรดาตัวเอก เริ่มต้นด้วยการเปิดตัวของตัวเอกภายใต้บริบทแวดล้อมหนึ่งๆ จากนั้นตัวเอกเผชิญปัญหา ภัยคุกคามต่อชีวิต ต่อสังคมรอบตัว   ภัยคุกคามนี้สร้างแรงกดดัน เสียงเรียกร้องทำให้ตัวเอกต้องออกเดินทางเพื่อเรียนรู้ สั่งสมประสบการณ์ ความสามารถก่อนที่จะเผชิญบททดสอบของชีวิต ซึ่งมักปรากฎในรูปของสงครามที่ต้องเอาชนะศัตรูนี้ให้ได้

ศัตรูชีวิตในสงครามนี้อาจเป็นสงครามภายใน หรือสงครามภายนอก   พันธกิจสำคัญคือ การมุ่งเอาชนะสงครามนี้เพื่อนำผลแห่งชัยชนะมาส่งมอบสู่สังคมวงกว้าง ผลแห่งชัยชนะ อาจเป็นความสงบสุข สันติภาพ  แล้วเรื่องราวของตัวเอกก็จะจบลงเมื่อตัวเอกบรรลุพันธกิจและส่งมอบดอกผลลุล่วงด้วยดี

เส้นทางชีวิตของบรรพบุรุษที่ได้ดำเนินมาเนิ่นนานเป็นบรรพกาลได้ให้กรอบแนวทางสำรวจชีวิตของเราว่า แต่ละช่วงปีศักราชที่ผ่านไป  เราได้เดินทางผ่านหลักไมล์ของชีวิตมาอย่างไรบ้าง  ณ ที่นี่และปัจจุบันกับตำแหน่งชีวิตที่ดำรงอยู่  เรามาอยู่ช่วงไหนของชีวิตจากระยะทางในเส้นทางชีวิตของเรา  เรากำลังอยู่ในพันธกิจอะไร อย่างไรกับเส้นทางชีวิตโดยรวมในความเป็นตัวเอก เป็นวีรบุรุษ วีรสตรีในตัวเรา

ภายใต้การดิ้นรนต่อสู้เพื่อมีชีวิต ความปรารถนาส่วนลึก คือ เราต่างต้องการชีวิตที่มีความสุขสงบ และมีความหมาย “เป็นประโยชน์และสงบเย็น” จึงเป็นหลักธรรมที่ท่านอาจารย์พุทธทาสได้ให้แนวทางในการดำเนินชีวิต กระบวนการเดินทางในชีวิตของความเป็นวีรบุรุษ วีรสตรีหรือเส้นทางชีวิตตามคติจีนก็เพื่อนำไปสู่การมีความสามารถที่จะมีชีวิตที่มีคุณภาพของการเป็นประโยชน์และสงบเย็น การเรียนรู้เพื่อ “ทำกิจและทำจิต” ก็คือ พันธกิจของชีวิตเพื่อนำเราไปสู่คุณภาพที่ปรารถนา ดังนั้นหากว่าวันหนึ่งเมื่อมีใครมาขอความช่วยเหลือกับการดำเนินชีวิต มีใครบางคนมาเกี่ยวข้องในฐานะเพื่อนร่วมงาน ในฐานะลูกน้อง ในฐานะผู้พึ่งพิง  แทนการแนะนำสั่งสอน  โปรดระลึกเสมอถึงความเป็นกระบวนการเติบโตและเส้นทางชีวิตของบุคคลผู้นั้น ระลึกถึงวัย อายุ พื้นฐานประสบการณ์ ความพร้อมและจังหวะชีวิตของพวกเขาว่าอยู่ในขั้นตอนไหน   พวกเขากำลังอยู่ในช่วงเรียนรู้ตนเองว่าตนเองคือ ใครและตนเองมุ่งหวังจะเป็นใครในอนาคต

ภายใต้การดิ้นรนต่อสู้เพื่อมีชีวิต ความปรารถนาส่วนลึก คือ เราต่างต้องการชีวิตที่มีความสุขสงบ และมีความหมาย

รอยต่อของแต่ละช่วงปีระหว่างปีเก่ากับปีใหม่ จึงเป็นโอกาสอันดีของการได้มาสำรวจชีวิตว่า เราได้ทำอะไรบ้างแล้วกับพันธกิจชีวิต  เราได้อยู่ขั้นตอนไหนของการอยู่ในเส้นทางชีวิต เส้นทางพันธกิจนำเราไปสู่ชีวิตที่เป็นประโยชน์ สงบเย็นหรือไม่  แต่ละวันเราได้ทำกิจและทำจิตที่นำเราสู่เส้นทางที่ปรารถนาหรือไม่  ณ โอกาสของรอยต่อศักราชปีเก่า ปีใหม่ที่กำลังมา จึงเป็นโอกาสอันดีของการได้ทบทวนเพื่อดูแลชีวิตให้มีความหมาย

ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ

ผู้เขียน: ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ

นอกเหนือจากบทบาทนักเขียนประจำคอลัมน์ งานสำคัญ คือ กระบวนกร นักจิตปรึกษา, enneagram coach สนใจและรักที่จะทำงานด้านการทำงานเพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงกับโลกภายในผ่านทักษะ ประสบการณ์เรียนรู้ทั้งงานอบรม การทำจิตปรึกษา และงานเขียน